آناهیتا.آبهای توانمند بی آلایش

خاستگاه زندگاني و باروري را در هيئتي مادينه ديدن در بسياري از اديان طبيعي است.در ايران خدابانو اردوي سورا آناهيتاArdivisuraNahita آبهاي توانمند بي آلايش ،خاستگاه همه آبهاي روي زمين است.ناهيد و آناهيد هم از ديگر اسامي يا به قولي تلفظ هاي اسم اوست.آناهيتا خاستگاه همه باروري ها،پالاينده نطفه نرها،تطهيركننده رحم مادينه گان و جاري سازنده شير در پستان همه مادران است.آناهيتا در مأواي آسماني خويش سرچشمه دريايا گيهاني است و بالابلند،توانمند،رخشان،زيبا،پاك و آزاده توصيف مي شود.شايسته آزادگي خويش تاج زرّين هشت پرِ هزار ستاره بر تارك،جامه اي زرين بر تن و گردنبندي زرين بر گردن زيباي خود دارد.بسياري او را جانشين اپام نپات در اذهان مردم مي دانند.اپام نپاتي كه به او لقب اهوره به معناي آفريدگار نيز داده اند.عده اي هم او را با آرتميس در اساطير يونان مقايسه مي كنند.همه اينها حاكي از جايگاه والا و تقدّس گونه اوست.

اردشير خوش حافظه،تنديس هاي آناهيتا را در شهرهاي دوردست بابل،همدان،سارد و شوش برپا كرده بود.در بسياري از شهرها آناهيتا ايزدبانوي محبوب مردم و در ارمنستان از او با القاب "شكوه و زندگي ارمنستان،هستي بخش،مادر همه خرد ها،خير خواه انسانها،درخت ارامازدا(اهورامزدا)ي توانمند" ياد مي كردند.آناهيتا در آناتولي معابد بسيار داشت و به روايت از استرابون مورخ رومي در آناتولي دختران خانواده هاي اشراف پيش از ازدواج چند گاهي را در معبد آناهيتا به روسپي گري مقدس روي مي آوردند.اين عادت كه از تركيب آيينهاي سامي با نيايش ناهيد پديد آمده بود در آيين مزد يسنا و ايران رايج نبوده است.متون ديني زرتشت روسپي گري را با تندترين كلمات زشت دانسته است و با اين همه برخي بر اين باورند كه اين بدگوئي خود نشانه معمول بودن اين كار است.با اين همه اع اعتقاد به اين كه هم پاي مراسم آييني اين بانوي آبها مراسمي از اين دست وجود داشته نادرست است.كاهنه هاي آناهيتا تعهد پاكدامني داشتند و در ايران آناهيتا از احترامي ژرف برخوردار و خاستگاه زندگاني محسوب مي شد و از سپاسگزاري عميق و صميمانه اي برخوردار بود كه آثار آن هنو هم باقي است.

بدان سان كه اشاره شد اردوي سور آناهيتا ايزدبانوي آبها،باران،فراواني،بركت،باروري،زناشوئي،عشق،مادري،زايش و پيروزي و نماد كمال زن ايراني است.اردوي سور در اين روايت ها رودي است كه مدام به درياي فراخكرت مي ريزد و از آن هزار رود و دريامنشعب مي شود و در كنار هر يك از اين رودها كاخي هزار ستون با هزار دريچه رخشان مأواي آناهيتا است و ناهيد را گردونه اي است كه چهار اسب يك رنگ و بي همتا آن را مي كشند و ناقلان آن يعني اسبها همانا باد،ابر،باران و ژاله اند و از آنجا كه پيدايي گردونه به دوره مفرغ باز مي گردد پيشينه خدايان گردونه سوار به اين دوره يا دوران بعد از آن باز مي گردد.

روز ويژه اين خدا بانو را كه آبان جشن نام داشت،در آبان روز و روز دهم آبان مردم گرامي مي داشتند و در اين روز به كنار دريا و چشمه سارها مي رفتند و به نيايش ناهيد مي پرداختند و هنوز هم در هند دختران و زنان زرتشتي در اين روز به كنار دريا و رودها مي روند و آبان نيايش مي خوانند و به شادي مي پردازند و هنوز هم در ايران چشمه ها و رودها و درياها از تقدس خاصي برخوردارند.و بسياري از رودها و چشمه ها را براي جاري بودن قرباني ميدهند.برخي از محققان ناهيد را متأثر از ايشتار خدابانوي سومري مي دانند اما بدان سان كه ديديم هر يك از عناصر سودمند در ايران زرتشتي پاسدار خود را دارد و بدين سان ناهيد ايراني را با ايشتار پيوندي نيست و شايد بسياري از مراسم آييني ايشتر در آسياي كوچك و سرزمين هاي ديگر ضميمه نيايش ناهيد شده است.